Δευτέρα, 19 Ιουνίου 2017

Τα «Σκόπια» της Αφρικής

Με γοργά βήματα επανέρχεται στην επικαιρότητα το θέμα της ονομασίας των βόρειων γειτόνων μας. Τα Σκόπια, λέει, ψάχνουν ένα όνομα που θα αρέσει και σ’ εμάς, έτσι ώστε να αποσύρουμε το βέτο και να μπουν αυτοί στο ΝΑΤΟ. Κάτι που φαίνεται ότι αποτελεί την πρώτη τους προτεραιότητα, μετά τις αναταράξεις με την αλβανική μειονότητα εντός της χώρας και τον κίνδυνο οριστικής διάσπασης. Για το θέμα των Σκοπίων έχουν γραφτεί τα πάντα. Αυτό
που ενδεχομένως δεν έχει διερευνηθεί όσο θα’ πρεπε είναι τι έχει γίνει σε άλλες περιπτώσεις. Μη νομίζετε ότι δεν υπάρχουν άλλα «μακεδονικά» ζητήματα ανά την υφήλιο. Κάποια είναι σχετικά ανώδυνα, κάποια άλλα εξίσου πικρά με το δικό μας. Θα ασχοληθούμε με ένα απ’ αυτά, το πιο «χτυπητό», που συνέβη στην Αφρική πριν 40 και κάτι χρόνια.
Ως το 1975, λοιπόν, υπήρχε μια χώρα στη δυτική Αφρική που την φωνάζανε Δαχομέη. Μια μακρόστενη χώρα, στριμωγμένη ανάμεσα στο μικρό Τόγκο και τη μεγάλη Νιγηρία, με σύνορα τεχνητά, κατάλοιπα της γαλλικής και αγγλικής κυριαρχίας στην περιοχή. Ονομαζόταν Δαχομέη από το μεγαλύτερο παραθαλάσσιο βασίλειο των ιθαγενών της περιοχής, το οποίο έφτασε σε μεγάλη ακμή ως… μεσάζοντας στο δουλεμπόριο! Οι βασιλιάδες της Μπενίν έστελναν τους πολεμιστές τους στο εσωτερικό για σκλάβους, τους οποίους μεταπωλούσαν στους Πορτογάλους πρώτα και τους Γάλλους μετέπειτα.

Πάγωσαν οι Νιγηριανοί 

Μέλος της αποικιοκρατικής Γαλλίας από το 1892 και ανεξάρτητη δημοκρατία από το 1960, η Δαχομέη βίωσε συνεχή αιματηρά πραξικοπήματα. Το 1972 ανέβηκε στην εξουσία ο συνταγματάρχης Κερέκου, ο οποίος τρία χρόνια αργότερα, εντελώς αιφνιδιαστικά, ανακοίνωσε ότι αλλάζει το όνομα της χώρας από Δαχομέη σε Μπενίν!
Οι γείτονες Νιγηριανοί πάγωσαν. Μπενίν; Μα, αυτό ήταν δικό τους όνομα! Μιας αρχαίας αυτοκρατορίας, για την οποία ήταν υπερήφανοι. Τα χαρακτηριστικά «μπρούτζινα του Μπενίν», πλάκες από χαλκό που απεικονίζουν πολεμιστές και βασιλιάδες, θεωρούνται θαυμαστά τεχνουργήματα από την προ-αποικιακή ιστορία της Αφρικής. Η αυτοκρατορία της Μπενίν συνέχισε να «ζει» στο μυαλό των Νιγηριανών μέσω της Μπενίν Σίτι, της πρωτεύουσάς της, που είχε διατηρήσει αυτό το όνομα. Μόνο που η Μπενίν Σίτι και η γύρω περιοχή της, η βάση της παλιάς αυτοκρατορίας, απέχει 400 χλμ. από τα σημερινά σύνορα της Δαχομέης που ονομάστηκε Μπενίν! Δεν είναι ούτε καν γειτονική περιοχή, όπως συμβαίνει στη δική μας γειτονιά…

Διαμαρτυρίες χωρίς αποτέλεσμα

Η κλεψιά ήταν ολοφάνερη. Η διεθνής κοινότητα σφύριξε αδιάφορα. Ο πονηρός Κερέκου πρόβαλε σαν δικαιολογία ότι το όνομα Δαχομέη ήταν παρωχημένο, επειδή στα σύνορα της χώρας του περιλαμβάνονταν και περιοχές που δεν ήταν ποτέ μέρη του παλαιού βασιλείου της Δαχομέης, μερικές μάλιστα (όπως η περιοχή Μπόργκου στα κεντρικά της χώρα ή η επαρχία Ατακόρα στο βορά) είχαν μακρά ιστορία πολέμων με τη Δαχομέη. Έπρεπε, λοιπόν, να βρεθεί ένα άλλο όνομα, πιο… γεωγραφικό. Και κατά σύμπτωση διάλεξε το όνομα «Μπενίν» από τον ομώνυμο τεράστιο αφρικάνικο κόλπο, τα νερά του οποίου βρέχουν και τη χώρα του, μαζί με καμιά δεκαριά άλλες…
Οι Νιγηριανοί φώναξαν, διαμαρτυρήθηκαν, απαίτησαν ψηφίσματα στον ΟΗΕ, αλλά μάταια. Η Μπενίν είχε πια ασπαστεί το μαρξισμό, έπαιρνε επισήμως βοήθεια από την ΕΣΣΔ και οι Δυτικοί δεν αποτολμούσαν να τα βάλουν με τους Ρώσους για ένα αδιάφορο κομματάκι γης στην Αφρική. Ούτε τους έπεισαν οι ισχυρισμοί των Νιγηριανών ότι η ονομασία δόθηκε εκ του πονηρού και είχε… επεκτακτικές βλέψεις.

Οι Γιορούμπα 

Στη σημερινή Μπενίν ζουν περίπου ένα εκατομμύριο Γιορούμπα. Οι Γιορούμπα είναι μια από τις τρεις μεγαλύτερες φυλές στη Νιγηρία, ζουν κυρίως στα νοτιοδυτικά της χώρας (στα σύνορα με τη Μπενίν) και αριθμούν σχεδόν 40 εκατομμύρια. Σε μια υποτιθέμενη (αλλά όχι τόσο απίθανη) διάσπαση της Νιγηρίας, με τους μουσουλμάνους Χάουσα του Βορρά να χρηματοδοτούν το Μπόκο Χαράμ και τους χριστιανούς Ίγκμπο στα νοτιοανατολικά να το’ χουν επιχειρήσει ήδη με την απόσχιση της Μπιάφρας, τι θα ήταν πιο εύκολο να κάνουν οι Γιορούμπα της Νιγηρίας από το να… ενωθούν με τους γείτονές τους, με τους οποίους τους συνδέει και ιστορική κοινή ονομασία;

Καμπάνια ενημέρωσης 

Οι Νιγηριανοί είδαν κι απόειδαν ότι δεν μπορούν να εμποδίσουν τη Μπενίν να λέγεται Μπενίν, οπότε ξεκίνησαν μια άνευ προηγουμένου καμπάνια ενημέρωσης. Η οποία στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία. Τώρα πια όποιος ασχολείται με την ιστορία της περιοχής γνωρίζει ακριβώς τι έγινε. Ότι η «πραγματική» Μπενίν βρίσκεται στη Νιγηρία και η «ψεύτικη» Μπενίν οικειοποιήθηκε ένα όνομα που δεν ανήκει, για προφανείς λόγους.
Ακόμα και οι εθνικιστικές οργανώσεις των Γιορούμπα, που ονειρεύονται τη διάσπαση της Νιγηρίας κι ένα ανεξάρτητο κράτος για τη φυλή τους, λένε ότι είναι πιο εύκολο γι’ αυτούς να… ενσωματώσουν την Μπενίν στο δικό τους μελλοντικό κράτος, παρά να ενσωματωθούν σ’ αυτήν, αν ποτέ επιχειρήσουν την απόσχιση.
Συμπέρασμα: Ένα όνομα μπορεί να το κλέψει οποιοσδήποτε. Την ιστορία, όμως, δεν μπορεί να την κλέψει κανείς…

Αργύρης Παγαρτάνης 
(Δημοσιεύτηκε στη Live Sport της Κυριακής με τίτλο «"Έκλεψαν" το όνομα, όχι την ιστορία»)