Τρίτη, 1 Αυγούστου 2017

Στην επιφάνεια οι ξεχασμένοι πόλεμοι

Σήμερα το βράδυ στο Τιρασπόλ της Μολδαβίας η Σέριφ υποδέχεται την Καραμπάκ, στο πρώτο χρονικά ματς των επαναληπτικών του τρίτου γύρου στο Τσάμπιονς Λιγκ. Μετά το 0-0 του πρώτου ματς στο Μπακού η πρόκριση παραμένει ανοιχτή,  ωστόσο αυτό που οι δύο ομάδες φωνάζουν ότι διακυβεύεται είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο: Η ίδια η ιδιαίτερή τους σύσταση, ως εκπρόσωποι της Υπερδνειστερίας και του κατεχόμενου Καραμπάκ, δύο από τις ξεχασμένες συγκρούσεις της ευρωπαϊκής ηπείρου. Αν επιχειρήσετε να ψάξετε σε κάποιον «κανονικό» χάρτη την Υπερδνειστερία
(Τρανσνίστρια για τους ντόπιους) ή το Καραμπάκ (Αρτσάχ για τους Αρμένιους) θα απογοητευτείτε. Τυπικά δεν υπάρχουν ως κάτι διαφορετικό μέσα στη Μολδαβία ή το Αζερμπαϊτζάν. Κι όμως, υφίστανται! Με την παρότρυνση (αν όχι βοήθεια) της μαμάς Ρωσίας του Πούτιν, αυτές είναι οι δύο από τις έξι περιοχές της πρώην ΕΣΣΔ που θεωρούνται «γκρίζες ζώνες», μαζί με τις περιοχές της Νότιας Οσετίας και της Αμπχαζίας στη Γεωργία και της Κριμαίας και των ανατολικών επαρχιών της Ουκρανίας.
Τι συμβαίνει σ’ αυτές τις «γκρίζες ζώνες»; Ένα ιδιαίτερο καθεστώς, βγαλμένο από σουρεαλιστικό σενάριο, πλην όμως απόλυτα αληθινό. Η Υπερδνειστερία είναι μια μικρή γλώσσα γης στην ανατολική Μολδαβία, στην ουσία τα εδάφη εκείνα ανάμεσα στα σημερινά σύνορα Μολδαβίας-Ουκρανίας και του ποταμού Δνείστερου, που αποτελούσε άλλοτε το σύνορο μεταξύ της τσαρικής Ρωσίας και των παραδουνάβιων ηγεμονιών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τα σοβιετικά σύνορα μεταξύ των αυτόνομων δημοκρατιών που απάρτιζαν την ΕΣΣΔ χαράχτηκαν έτσι ώστε να μπερδεύουν τους λαούς κι όχι να τους ξεχωρίζουν, έτσι μέσα στην (ρουμανόφωνη) Μολδαβία «ξέμεινε» μια περιοχή με μεγάλη πλειοψηφία σλαβόφωνων Ρώσων και Ουκρανών, πιστών στο ρώσικο πατριαρχείο και όχι στην αυτοκέφαλη μολδαβική ορθόδοξη εκκλησία.
Η Μολδαβία έγινε ανεξάρτητη το 1992, λίγους μήνες μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Οι ρωσόφωνοι και ουκρανόφωνοι κάτοικοι των ανατολικών επαρχιών αρνήθηκαν να πιστέψουν τις εξαγγελίες της μολδαβικής πλειοψηφίας για σεβασμό της γλώσσας και της κουλτούρας τους, με την προστασία μιας ολόκληρης ρώσικης στρατιάς που στάθμευε (και εξακολουθεί να σταθμεύει) στην περιοχή κήρυξαν μονομερή ανεξαρτησία με το όνομα Υπερδνειστερία.
Το «κράτος» αυτό μπορεί να έχει δική του σημαία, εθνικό ύμνο και νόμισμα, ωστόσο κατάλαβε εξαρχής ότι δεν συμφέρει να κόψει εντελώς τις σχέσεις του με την Μολδαβία, από την οποία αποσχίστηκε. Περιορίζεται, λοιπόν, να λειτουργεί περίπου ως «κράτος εν κράτει», με μια σιωπηρή κατάσταση αμοιβαίας αποδοχής των τετελεσμένων: Οι Μολδαβοί δεν έχουν τολμήσει να επέμβουν με τα όπλα για να αποκαταστήσουν την ακεραιότητα του κράτους τους, ούτε και οι Υπερδνείστριοι δείχνουν κινητικότητα τελευταία για περαιτέρω διεθνή αναγνώριση σε σχέση μ’ αυτήν που έχουν ήδη.
Τι μένει; Οι ταμπέλες που όταν επισκέπτεσαι το Τιρασπόλ σου εύχονται «καλώς ήλθατε στην Τρανσνίστρια» και η ρώσικη στρατιωτική παρουσία, που κάθε άλλο παρά διακριτική είναι. Η Σέριφ Τιρασπόλ, βέβαια, εξακολουθεί να μετέχει στις διοργανώσεις της ΟΥΕΦΑ ως πρωταθλήτρια Μολδαβίας.
Η Καραμπάχ είναι το ακριβώς αντίθετο, μια ομάδα προσφύγων από την ομώνυμη περιοχή που σύμφωνα με τους χάρτες ανήκει στο Αζερμπαϊτζάν, αλλά στην ουσία λειτουργεί ως ανεξάρτητο κράτος (Δημοκρατία του Αρτσάχ) με πολύ στενές, αδελφικές σχέσεις με την Αρμενία.
Το Καραμπάκ ήταν ένα ακόμα γεωγραφικό παράδοξο: Μια περιοχή με τεράστια πλειοψηφία Αρμένιων, την οποία όμως η σοβιετική διοίκηση είχε «επιδικάσει» στο Αζερμπαϊτζάν. Η περιφέρεια αυτή είχε αυτονομία, ωστόσο όταν έγιναν ανεξάρτητα τα κράτη του Καυκάσου οι Αρμένιοι της περιοχής ξεσηκώθηκαν και απαίτησαν την ένωσή τους με την Αρμενία. Η ένταση γρήγορα εξελίχθηκε σε αιματηρό πόλεμο, με νικητές τους Αρμένιους. Από το 1995 η περιοχή προστατεύεται από τις αρμενικές ένοπλες δυνάμεις και μπορεί να λειτουργεί ως ένα τυπικά ανεξάρτητο κράτος, στην ουσία όμως είναι μια ακόμα από τις αρμενικές επαρχίες.
Η ποδοσφαιρική ομάδα της Καραμπάκ ιδρύθηκε το 1951 στην πόλη Αγκντάμ, μια από τις ελάχιστες της περιοχής με πλειοψηφία Αζέρων. Οι οποίοι, όπως ήταν φυσικό, εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους κατά τη διάρκεια του πολέμου και αργότερα, με την επικράτηση των Αρμένιων. Η Καραμπάκ «μεταφέρθηκε» στο Μπακού, όπου αγωνίζεται από το 1993, και λόγω του ιδιαίτερου καθεστώτος της είναι αγαπητή σε όλο τον κόσμο στο Αζερμπαϊτζάν, ανεξαρτήτως άλλης συλλογικής προτίμησης.
Οι ιστορίες αυτές θα μπορούσαν να είναι παράλληλες, αν δεν υπήρχε μια σαφής σύνδεση, που υποδαυλίζει περισσότερο τα πάθη: Στην προσπάθεια διεθνούς αναγνώρισής τους αυτά τα σκιώδη κράτη αποφάσισαν πριν λίγα χρόνια να… αναγνωρίσουν το ένα το άλλο και να συνάψουν διπλωματικές σχέσεις! Η Υπερδνειστερία, δηλαδή, ως κρατικό μόρφωμα, αναγνωρίζει την «Δημοκρατία του Αρτσάχ», την περιοχή απ’ όπου εκδιώχθηκαν οι πρόσφυγες της Καραμπάκ. Αυτό είναι και το στοιχείο που μετατρέπει τη σημερινή αναμέτρηση σε… εθνικό στόχο.
Αργύρης Παγαρτάνης 
(Δημοσιεύεται στη Live Sport της Τρίτης)